TIN HỌC 9
CHỦ ĐỀ F. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ VỚI SỰ TRỢ GIÚP
CỦA MÁY TÍNH

BÀI 1:
CÁC BƯỚC GIẢI BÀI TOÁN
BẰNG MÁY TÍNH

BÀI 1. CÁC BƯỚC GIẢI BÀI TOÁN BẰNG MÁY TÍNH

Học xong bài này, em sẽ:
•
MỤC
TIÊU

•
•

Trình bày được quá trình giải quyết vấn đề và giải thích được
trong quy trình đó có những bước (những vấn đề nhỏ hơn) có
thể chuyển giao cho máy tính thực hiện, nêu được ví dụ minh
họa.
Giải thích được khái niệm bài toán trong tin học, nêu được ví
dụ minh họa.
Bước đầu nêu được quy trình con người giao bài toán cho
máy tính giải quyết.

BÀI 1. CÁC BƯỚC GIẢI BÀI TOÁN BẰNG MÁY TÍNH

NỘI
DUNG

1. Máy tính hỗ trợ giải quyết vấn đề
2. Các bước con người giao bài toán cho
máy tính giải quyết

TÌM HIỂU TRÒ CHƠI
Trò chơi “Tìm đường thoát khỏi mê cung”
Một robot xuất phát từ Lối vào, tìm đường tới Lối ra như hình. Em hãy quan
sát cách di chuyển của robot và trả lời câu hỏi:
Robot di chuyển trong mê cung theo cách nào để tìm thấy lối ra?

Robot đã di chuyển sao cho bức tường luôn ở bên phải nó.

BÀI 1. CÁC BƯỚC GIẢI BÀI TOÁN BẰNG MÁY TÍNH

THẢO LUẬN NHÓM (3 phút)

Câu 1: Quá trình giải quyết một vấn đề thường trải qua các giai đoạn nào?
Câu 2: Bài toán tin học là gì? Cho 1 ví dụ minh họa.

BÀI 1. CÁC BƯỚC GIẢI BÀI TOÁN BẰNG MÁY TÍNH

1. Máy tính hỗ trợ giải quyết vấn đề
Quá trình giải quyết một vấn đề thường trải qua các giai đoạn:

Tìm hiểu,
phân tích
vấn đề

Xây
dựng, lựa
chọn giải
pháp

Thực hiện
giải pháp

Đánh giá
giải pháp
và kết
quả

BÀI 1. CÁC BƯỚC GIẢI BÀI TOÁN BẰNG MÁY TÍNH

1. Máy tính hỗ trợ giải quyết vấn đề
- Bài toán tin học là: một nhiệm vụ có thể giao cho máy tính giải quyết hoặc
giải quyết một phần.
Ví dụ một số bài toán tin học:
- Tìm tất cả các ước số của một số nguyên.
- Tính tiền nước sạch đã tiêu thụ trong một tháng của mỗi hộ gia đình cần trả
cho công ty cấp nước.
Vấn đề

Chia vấn đề
nhỏ hơn

Giải quyết
bằng máy tính

BÀI 1. CÁC BƯỚC GIẢI BÀI TOÁN BẰNG MÁY TÍNH

1. Máy tính hỗ trợ giải quyết vấn đề
Ví dụ: Tính tiền nước sạch đã tiêu thụ trong một tháng của mỗi hộ gia đình cần
trả cho công ty cấp nước.
1
Thu thập số đo công tơ tiêu
thụ nước của mỗi hộ theo
định kì tháng

Nhân viên của công ty
cấp nước đến từng hộ
gia đình để đọc số
công tơ và ghi lại.

2
Tính số tiền mỗi hộ gia đình cần
trả cho lượng nước đã tiêu thụ

Máy tính thực hiện tính
lượng nước tiêu thụ và số
tiền phải trả của mỗi hộ gia
đình.

BÀI 1. CÁC BƯỚC GIẢI BÀI TOÁN BẰNG MÁY TÍNH

2. Các bước con người giao bài toán cho máy tính giải quyết
Thảo luận nhóm và đại diện nhóm trả lời, hoàn thành các câu hỏi sau:
CÂU HỎI
Câu 1: Vì sao cần phải xác định dữ liệu vào (Input) và kết quả cần đưa ra
(output) của bài toán?
Câu 2: Vì sao cần tạo ra chương trình?
Câu 3: Vì sao cần hiểu thuật toán trước khi tạo ra chương trình.
Câu 4: Quy trình giao cho máy tính giải quyết một bài toán gồm những
bước nào?

BÀI 1. CÁC BƯỚC GIẢI BÀI TOÁN BẰNG MÁY TÍNH
Câu 1: Cần xác định Input, Output của bài toán vì:
 Muốn giải một bài toán thì cần biết những gì đã cho và những gì cần tìm?
 Cần biết những dữ liệu nào được đưa vào cho máy tính xử lí và kết quả máy
tính cần trả ra là gì.
Câu 2: Cần tạo ra chương trình: để điều khiển máy tính thực hiện theo thuật
toán giải bài toán.
Câu 3: Cần hiểu thuật toán trước khi tạo ra chương trình: để tạo ra một
chương trình thể hiện đúng thuật toán. Nếu tạo ra chương trình không đúng với
thuật toán thì máy tính sẽ cho ra kết quả không đúng.

BÀI 1. CÁC BƯỚC GIẢI BÀI TOÁN BẰNG MÁY TÍNH
Quy trình giao cho máy tính giải quyết một bài toán gồm những bước:

Xác định bài toán

Tìm thuật toán
(Xây dựng thuật
toán)

Chạy thử để sửa lỗi và chạy
chương trình để nhận kết quả
(Kiểm thử và chạy chương
trình)

Viết chương trình
(Lập trình)

BÀI 1. CÁC BƯỚC GIẢI BÀI TOÁN BẰNG MÁY TÍNH

2. Các bước con người giao bài toán cho máy tính giải quyết
a) Xác định bài toán
Cần xác định Input (đầu vào) và Output (đầu ra) của bài toán.
Ví dụ:
Bài toán
Cho một dãy số gồm N
số. Hãy tính tích các số
của dãy số đã cho.

INPUT
• Số N
• N số của dãy số
đã cho

OUTPUT
Tích của các số
trong dãy số đã
cho

Ví dụ:
• INPUT: Dãy số [2, 3, 4]
• OUTPUT: 2×3×4=24

a) Xác định bài toán

Xác định INPUT và OUTPUT trong bảng sau:

Bài toán

INPUT

OUTPUT

Tính chỉ số BMI của học Chiều cao h (m)
sinh khi biết chiều cao, cân
Cân nặng m (kg)
nặng.

Chỉ số BMI

Tính tổng hai số nguyên.

Tổng của hai số (𝑎+b)

Hai số nguyên 𝑎,b.

Tính diện tích mảnh vườn Chiều dài a (m),
hình chữ nhật biết chiều dài
Chiều rộng b (m).
và chiều rộng.

Diện tích hình chữ nhật
(m2)

Viết chương trình nhập vào
bán kính của một hình tròn
và tính diện tích của nó.

Diện tích hình tròn, tính
theo công thức 𝑆=πr2.

Bán kính r (số thực)

2. Các bước con người giao bài toán cho máy tính giải quyết
a) Xác định bài toán
Ví dụ: Xác định INPUT và OUTPUT trong các bài toán tin học sau:
a) Giải phương trình ax2+ bx +c = 0.
b) Tìm ước số chung lớn nhất (USCLN) của hai số nguyên dương a,b được nhập
từ bàn phím.
INPUT

a) Các hệ số a,b,c

OUTPUT
Nghiệm của phương trình
(nếu có) hoặc thông báo
“phương trình vô nghiệm”
nếu phương trình không có
nghiệm.

2. Các bước con người giao bài toán cho máy tính giải quyết
a) Xác định bài toán
Ví dụ: Xác định INPUT và OUTPUT trong các bài toán tin học sau:
a) Giải phương trình ax2+ bx +c = 0.
b) Tìm ước số chung lớn nhất (USCLN) của hai số nguyên a,b được nhập từ bàn
phím.

INPUT

b) Hai số nguyên a và b

OUTPUT
Ước số chung lớn nhất của a
và b (nếu chúng không đồng
thời bằng 0) hoặc thông báo
“không có ước chung lớn
nhất” (nếu a=b=0).

2. Các bước con người giao bài toán cho máy tính giải quyết
b) Tìm thuật toán:
Thuật toán được mô tả một cách cụ thể, rõ ràng. Mô tả thuật toán bằng phương pháp
liệt kê hoặc sơ đồ khối.
Bước 1. Nhập số đo bán kính r của hình tròn
Bước 2. Tính chu vi hình tròn C
theo công thức C = 2 x 3.14 x r
Bước 3. Thông báo chu vi hình tròn là C
Bước 4. Kết thúc
Mô tả thuật toán tính chu vi hình tròn bằng
phương pháp liệt kê các bước

Mô tả thuật toán tính chu vi hình tròn
bằng sơ đồ khối

b) Tìm thuật toán:
Ví dụ: Bài toán: Cho một dãy số gồm N số. Hãy tính tích các số của dãy số đã
cho.
Bước 1. Nhập giá trị của N
Bước 2. Tích = 1
Bước 3. Lặp N lần:
Yêu cầu nhập một số, lưu vào biến x
Tích được nhận giá trị mới bằng Tích nhân với x
Hết lặp
Bước 4. Thông báo kết quả là Tích
Mô tả thuật toán tính tích các số của dãy số
bằng phương pháp liệt kê các bước

BÀI 1. CÁC BƯỚC GIẢI BÀI TOÁN BẰNG MÁY TÍNH

2. Các bước con người giao bài toán cho máy tính giải quyết
c) Viết chương trình:
Viết chương trình là để mô tả một thuật
toán cho máy tính hiểu được và thực
hiện được.

BÀI 1. CÁC BƯỚC GIẢI BÀI TOÁN BẰNG MÁY TÍNH

2. Các bước con người giao bài toán cho máy tính giải quyết
d) Chạy thử chương trình:
Cần phải chạy thử chương trình để phát hiện
lỗi và sửa những lỗi đã tìm thấy.
Ví dụ chạy chương trình
Nhập vào: N = 3
1. Ban đầu, Tích = 1.
2. Nhập X = 2 → Tích = 1 * 2 = 2.
3. Nhập X = 3 → Tích = 2 * 3 = 6.
4. Nhập X = 4 → Tích = 6 * 4 = 24.
5. Hiển thị kết quả "Tích các số trong dãy là 24".

BÀI 1. CÁC BƯỚC GIẢI BÀI TOÁN BẰNG MÁY TÍNH

LUYỆN TẬP
Bài toán: Cho một dãy số gồm N số nguyên. Em hãy lập chương trình để tìm
ra các số lẻ trong dãy số đã cho là bội số của 5.
Yêu cầu:
1) Trình bày kết quả của từng bước trong quy trình giải bài toán trên máy tính.
2) Đưa ra kết quả chạy chương trình viết bằng Scratch với dãy số nguyên 5, -5,
12, 6, -75, 3, 50, -1, 35, 15.

LUYỆN TẬP
Bài toán: Cho một dãy số gồm N số nguyên. Em hãy lập chương trình để
tìm ra các số lẻ trong dãy số đã cho là bội số của 5.
a) Xác định bài toán:
INPUT
- Số nguyên N
- N số của dãy số đã cho

OUTPUT
Các số lẻ trong dãy số
đã cho là bội số của 5

LUYỆN TẬP
Bài toán: Cho một dãy số gồm N số nguyên. Em hãy lập chương trình để
tìm ra các số lẻ trong dãy số đã cho là bội số của 5.
b) Thuật toán:
Bước 1. Nhập giá trị của N
Bước 2. Lặp N lần:
Yêu cầu nhập một số, lưu vào biến x
Nếu (x chia 2 dư 1) và (x chia 5 dư 0):
In thông báo x là số lẻ chia hết cho 5
Hết nhánh
Hết lặp

c) Viết chương trình

d) Chạy thử chương trình. Có thể tìm lỗi cho chương trình của mình hoặc chỉnh sửa thêm.

2) Đưa ra kết quả chạy chương trình viết bằng Scratch với dãy số nguyên 5,
-5, 12, 6, -75, 3, 50, -1, 35, 15.
Kiểm tra từng số theo điều kiện:
Số

Lẻ?

Chia hết cho 5?

Được chọn?

5

✅

✅

✅

-5

✅

✅

✅

12

❌

❌

❌

6

❌

❌

❌

75

✅

✅

✅

3

✅

❌

❌

50

❌

✅

❌

1

✅

❌

❌

35

✅

✅

✅

15

✅

✅

✅

Các số thỏa mãn điều kiện là:

5, -5, 75, 35, 15

Chương trình tìm ra các số lẻ trong dãy số đã cho là bội số của 5
Kết quả chương trình hiển thị:
5 là số lẻ trong dãy đã cho và là bội số của 5
-5 là số lẻ trong dãy đã cho và là bội số của 5
75 là số lẻ trong dãy đã cho và là bội số của 5
35 là số lẻ trong dãy đã cho và là bội số của 5
15 là số lẻ trong dãy đã cho và là bội số của 5

CÂU HỎI TỰ KIỂM TRA
Trong các câu sau, những câu nào đúng?
1.

Việc chia nhỏ một vấn đề có thể giúp ta nhận thấy giao được một số vấn đề nhỏ
hơn cho máy tính giải quyết giúp.

2.

Bài toán tin học chỉ là những bài toán của toán học được thực hiện trên máy
tính.

3.

Quy trình giao cho máy tính giải quyết một vấn đề gồm hai bước: xác định bài
toán và viết chương trình điều khiển máy tính.

4.

Trước khi viết chương trình để máy tính giải quyết một bài toán tin học, cần
phải có thuật toán giải bài toán đó.

BÀI 1. CÁC BƯỚC GIẢI BÀI TOÁN BẰNG MÁY TÍNH

TÓM TẮT BÀI HỌC
 Bài toán trong tin học là một nhiệm vụ có thể giao cho máy tính thực hiện.
 Các bước con người giao bài toán cho máy tính giải quyết gồm:
 Xác định bài toán.
 Tìm thuật toán
 Viết chương trình
 Chạy thử để sửa lỗi và chạy chương trình để nhận kết quả.

- Ôn tập lại các kiến thức đã học trong bài trên.
- Thực hiện nhiệm vụ học tập ở phần vận dụng.
- Tìm hiểu trước nội dung Bài 2: Thực hành xác định bài toán và tìm thuật
toán.

BÀI 1:
CÁC BƯỚC GIẢI
BÀI TOÁN BẰNG
MÁY TÍNH

1. Máy tính
hỗ trợ giải
quyết vấn
đề

2. Các bước con
người giao bài
toán cho máy
tính giải quyết

Bài toán trong tin học là một
nhiệm vụ có thể giao cho máy tính
thực hiện.
Các bước con người giao bài
toán cho máy tính giải quyết
gồm: Xác định bài toán, tìm
thuật toán, viết chương trình,
chạy thử để sửa lỗi và chạy
chương trình để nhận kết quả