THỰC HÀNH TIẾNG
VIỆT

ĐIỂN CỐ,
ĐIỂN TÍCH

HOẠT ĐỘNG 1:

KHỞI
ĐỘNG

PHT số 01:
Những hiểu biết ban đầu về
điển tích, điển cố

K

W

L

PHT số 01:
Những hiểu biết ban đầu về
điển tích, điển cố

K

 Thường
được
nêu ngắn gọn
 Được chú thích
dưới chân trang
 Gắn
với
câu
chuyện từ xa
xưa…

W

 Cách phân biệt
điển tích, điển cố
 Nguồn gốc của
điển tích, điển cố
 Tác dụng của việc
sử dụng điển tích,
điển cố.
 Cách vận dụng
điển tích, điển cố
trong hoạt động
nói và viết

L

HOẠT ĐỘNG 2:

HÌNH THÀNH
KIẾN THỨC

I. LÍ THUYẾT
1. Tìm hiểu về điển tích, điển
cố.
a. Xét ví dụ

PHT số 02: Tìm hiểu về điển cố, điển tích.
 
Ví dụ

Đặc
điểm
Vai trò

Điển cố
Chữ “Ba thu” trong câu

Điển tích
Chữ “Ngu cầm” trong câu

“Sầu đong càng lắc càng đầy

“Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng

Ba thu dọn lại một ngày dài Dân giàu đủ khắp đòi phương”
ghê”
Dựa trên câu chuyện của Trung
Dựa trên câu thơ “Nhất nhật Quốc
bất kiến/ Như tam thu hề”
(Kinh thi)
............................................
...........................................
...........................................

.............................................

 
Ví dụ

PHT số 02: Tìm hiểu về điển cố, điển tích.
Điển cố
Điển tích
Chữ “Ba thu” trong câu
Chữ “Ngu cầm” trong câu
“Sầu đong càng lắc càng đầy “Dẽ có Ngu cầm đàn một
Ba thu dọn lại một ngày dài tiếng
ghê”

Dân giàu đủ khắp đòi
Dựa trên câu thơ “Nhất nhật phương”
bất kiến/ Như tam thu hề” Dựa trên câu chuyện của
(Kinh thi)
Trung Quốc
Đặc điểm Dựa trên ý tứ từ một câu nói Dựa trên một câu chuyện
của người xưa
của người xưa

 
Ví dụ

PHT số 02: Tìm hiểu về điển cố, điển tích.
Điển cố
Điển tích
Chữ “Ba thu” trong câu
Chữ “Ngu cầm” trong câu
“Sầu đong càng lắc càng đầy “Dẽ có Ngu cầm đàn một tiếng
Ba thu dọn lại một ngày dài Dân giàu đủ khắp đòi phương”
ghê”

Vai trò

- Làm cho cách diễn đạt trở - Làm cho cách diễn đạt trở nên
nên ngắn gọn và ý tứ trở nên ngắn gọn và ý tứ trở nên sâu sắc.
sâu sắc.
- Sắc thái câu văn, câu thơ trở nên
- Sắc thái câu văn, câu thơ trở trang trọng.
nên trang trọng.

I. LÍ THUYẾT
b. Kết luận
* Khái niệm điển tích, điển cố.
 Điển cố: Là những sự việc hay câu chữ trong sách đời
trước được dẫn lại một cách súc tích.
 Điển tích: Là những câu chuyện trong sách đời trước
được dẫn lại một cách cô đúc trong văn thơ.

I. LÍ THUYẾT
b. Kết luận
* Vai trò của điển tích, điển cố:
 Dùng điển tích, điển cố thường gợi ra những câu chuyện mang
tính giáo dục để răn dạy qua những tấm gương tốt.
 Làm cho cách diễn đạt trở nên ngắn gọn và ý tứ trở nên sâu sắc.
 Sắc thái câu văn, câu thơ trở nên trang trọng.

HOẠT ĐỘNG 3:

THỰC
HÀNH

BÀI TẬP 1,2
THẢO LUẬN
NHÓM THEO BÀN

Bài tập 1, trang
45:
Ghép:
a.2
b.3
c.4
d.1

Bài tập 2, trang 45:
a. Hình ảnh “bể dâu”
 Nguồn gốc: Đây là điển cố được lấy ý từ câu thơ chữ
Hán “Thương hải vi tang điền” (Bể xanh hóa ruộng
dâu)
 Ý nghĩa: Nguyễn Du dùng hình ảnh này để nói về sự
biến chuyển nhanh chóng của cuộc đời.

b. Điển cố “mắt xanh”:
 Nguồn gốc: Chữ Hán là “thanh nhãn”. Nguyễn Tịch đời Tấn
khi tiếp người mình ưa thì nhìn thẳng nên để lộ tròng mắt
xanh, khi tiếp người mình ghét thì nhìn nghiêng (lườm) mà
để lộ tròng mắt trắng. 
 Ý nghĩa: để chỉ sự bằng lòng, vừa ý. Trong câu thơ ''Mắt
xanh chẳng để ai vào, có không?'' chỉ Kiều được nhiều
người đàn ông tìm đến hỏi cưới, nhưng chưa ai lọt vào mắt
xanh của nàng phải không?

BÀI TẬP 3
01

Nguồn gốc điển tích: tái ông thất mã

02

Ý nghĩa: Điển tích “Ngựa Tái Ông”

Nguồn gốc điển tích: tái ông thất mã
Xưa có ông lão tên là Tái Ông sinh sống ở vùng biên giới
phía Bắc Trung Hoa. Ông rất giỏi việc nuôi ngựa. Ngày
kia ngựa của Tái Ông xổng chuồng chạy sang nước Hồ
lân cận. Hàng xóm láng giềng hay tin đã đến an ủi nhưng
Tái Ông lại cười mà rằng: “Tôi tuy mất ngựa, nhưng đó
có thể lại là điều tốt.” Vài tháng sau, con ngựa mất tích
đột nhiên trở về cùng một con tuấn mã. Thấy thế, hàng
xóm đến chúc mừng, tuy nhiên Tái Ông cau mày nói: “Tôi
được ngựa quý, sợ rằng đó chẳng phải là điềm lành”.

Nguồn gốc điển tích: tái ông thất mã
…Con trai ông thích cưỡi con ngựa quý, một hôm anh ta ngã ngựa gãy
chân và trở thành tàn tật. Hàng xóm đến khuyên nhủ ông đừng quá
nghĩ ngợi, Tái Ông điềm nhiên: “Con trai tôi tuy gãy chân, nhưng đó
chưa hẳn đã là điều không may” Một năm sau, nước Hồ láng giềng
đưa quân sang xâm lược. Tất cả thanh niên trai tráng đều phải tòng
quân và hầu hết đều bị tử trận. Con trai ông vì tàn tật nên được ở nhà
và thoát chết. Lúc này hàng xóm láng giềng mới thấy rằng những lời
của Tái Ông quả thật rất thâm thúy.

Ý nghĩa: Điển tích “Ngựa Tái Ông”
Được dùng để an ủi người đang gặp khó khăn. Họa
có thể biến thành phúc, và phúc có thể trở thành
họa. Cũng giống như câu nói “trong cái rủi có cái
may” vậy, mọi chuyện đều có nguyên nhân mà
không thể xét đoán dựa trên biểu hiện bề mặt.
Cũng có nghĩa là, cần thuận theo tự nhiên, làm
được việc gì cũng đừng vội đắc ý, lúc gặp trở ngại
cũng chớ vội bi quan.

HOẠT ĐỘNG 4:

VẬN
DỤNG

BÀI TẬP VẬN DỤNG
PHT số 03: Bài tập vận dụng
Tìm 5 điển tích, điển cố và đặt câu với các điển tích điển cố đó
5 điển tích, điển cố

Đặt câu
 

 

 

 

 

 

 

 

 

GỢI Ý ĐÁP ÁN
PHT số 03
Tìm 5 điển tích, điển cố và đặt câu
5 điển tích, điển cố
Đặt câu
Gót chân A Sin
Đã là con người, ai cũng có gót chân A Sin.
Gã Sở Khanh
Khổ thân con bé, tự nhiên gặp gã Sở Khanh.
Táo quân
Chương trình “Táo quân” hàng năm luôn có sức hút với
mọi người.
Vòng nguyệt quế
Bạn Phan Đăng Nhật Minh thật xứng đáng với vòng
nguyệt quế của chương trình “Đường lên đỉnh Olympia”
Sức trai Phù Đổng Với sức trai Phù Đổng, thế hệ trẻ chính là lực lượng xây
dựng đất nước ngày một tốt đẹp hơn.

HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
01

Hoàn thành các bài tập

02

Chuẩn bị bài thực hành đọc hiểu văn bản: “Kiều ở lầu
Ngưng Bích” (Trích “Truyện Kiều”- Nguyễn Du)