BÀI 7: PHONG TRÀO TÂY SƠN

Bảo tàng Quang Trung

Em biết gì về
phong trào Tây
Sơn, Hoàng đế
Quang Trung đã
có những đóng
góp gì đối với
lịch sử dân tộc?
Việc xây dựng
Bảo tàng Quang
Trung phản ánh
điều gì?

BÀI 8: PHONG TRÀO TÂY SƠN

1. Khởi Nghĩa Tây
Sơn bùng nổ

2. Những thắng
lợi tiêu biểu của
phong trào Tây
Sơn

3. Nguyên nhân
thắng lợi và ý
nghĩa lịch sử

Đọc thông tin ở mục I SGK trang 30, 31, hãy:
1. Nêu nguyên nhân dẫn đến khởi nghĩa Tây Sơn?
2. Xác định trên lược đồ nơi bùng nổ, địa bàn hoạt động của nghĩa quân
Tây Sơn trong những năm đầu khởi nghĩa?
3. Giải thích vì sao nhân dân hăng hái tham gia khởi nghĩa Tây Sơn ngay
từ đầu?

1. Nguyên nhân dẫn đến khởi nghĩa Tây Sơn
- Từ giữa thế kỉ XVIII, chính quyền phong kiến Đàng Trong ngày càng suy
yếu. Bộ máy quan lại các cấp rất cồng kềnh và tham nhũng. Ở triều đình
Trương Phúc Loan, nắm mọi quyền hành tự xưng là quốc phó khét tiếng tham
nhũng
- Các chính sách của chính quyền chúa Nguyễn như tô thuế, lao dịch nặng nề,
lại thêm thiên tai và sự suy thoái của nền kinh tế làm cho đời sống nhân dân
khốn cùng.
- Mâu thuẫn gay gắt giữa nhân dân với chính quyền chúa Nguyễn làm bùng
nổ cuộc khởi nghĩa Tây Sơn.

Lược đồ căn cứ Tây Sơn

Tây Sơn thượng đạo
S. Côn

Tỉnh Bình Định

Tâ
y

Sơ
nh

ạđ

ạo
S. Côn

Căn cứ nghĩa quân Tây Sơn

Lược đồ căn cứ địa của nghĩa quân Tây Sơn

NGUYẼN HUỆ

II. Những thắng lợi tiêu biểu của phong trào Tây Sơn
 1. Lật đổ chúa Nguyễn, chúa Trịnh và vua Lê

. Lật đổ chính quyền chúa Trịnh. Triều Lê sụp đổ
+ Với danh nghĩa “phù Lê diệt Trịnh), quân Tây Sơn tiến ra
Bắc, tấn công vào thành Thăng Long, tiêu diệt chính quyền chúa
Trịnh (1786)
+ Sau khi giao lại chính quyền cho vua Lê, Nguyễn Huệ rút về
Nam nhưng tình hình Bắc Hà rối loạn. Giữa năm 1788, Nguyễn
Huệ tiến quân ra Bắc dẹp loạn, trước đó vua Lê Chiêu Thống đã
bỏ trốn, chạy sang đất Quảng Tây. Đến đây chính quyền LêTrịnh hoàn toàn sụp đổ.

Chú giải
Ranh giới giữa
Đàng Trong -Đàng
ngoài

Lược đồ Tây
Sơn khởi
nghĩa chống
các thế lực
phong kiến và
chống quân
xâm lược

Quân thủy
Quân bộ
6/1786

Chó gi¶i
N¬i kiÓm so¸t cña 3
anh em T©y S¬n:
NguyÔn Nh¹c (Quy Nh¬n)
NguyÔn HuÖ (Phó Xu©n)
NguyÔn L÷ (Gia §Þnh)

----- :Ranh giíi quèc gia
ngµy nay

1785

Chú giải

Lược đồ Tây
Sơn khởi nghĩa
chống các thế
lực phong kiến
và chống quân
xâm lược

1786

Ranh giới giữa Đàng
trong - Đàng ngoài
Quân thủy
Quân bộ

Lược đồ Tây
Sơn khởi nghĩa
chống các thế
lực phong kiến
và chống quân
xâm lược

Nguyễn
Huệ

Nguyễn
Nhạc

Nguyễn Lữ

Hoàn thành Phiếu học tập theo mẫu dưới đây, nối các thông tin về thắng lợi đầu
tiên của nghĩa quân Tây Sơn.
A
1. Người lãnh đạo
2. Mốc thời gian
3. Cách đánh
4. Kết quả

PHIẾU HỌC TẬP

B

a. Sáng tạo
b. Tạm hòa với quân Trịnh để dồn sức đánh
quân Nguyễn
c. Năm 1777
d. Năm 1783
e. Nguyễn Nhạc
g. Bắt giết được chúa Nguyễn
h. Nguyễn Huệ

2. Những thắng lợi tiêu biểu của phong trào Tây Sơn:
a. Lật đổ chúa Nguyễn và chính quyền Lê – Trịnh:
- Lật đổ chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong:
+ Đến giữa năm 1774, nghĩa quân đã kiểm soát được
một vùng rộng lớn từ Quảng Nam đến Bình Thuận.
=> Trước tình thế đó, quân Tây Sơn tạm hòa hoãn với
quân Trịnh, tập trung lực lượng tấn công quân của
chúa Nguyễn.
+ Từ năm 1776 - 1783, quân Tây Sơn bốn lần đánh
vào Gia Định. Trong lần tiến quân năm 1777, chính
quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong bị lật đổ.

2. Những thắng lợi tiêu biểu của phong trào Tây Sơn:
a. Lật đổ chúa Nguyễn và chính quyền Lê – Trịnh:
- Lật đổ chính quyền Lê - Trịnh ở Đàng Ngoài:
+ Tháng 6/1786, Tây Sơn tấn công thành Phú Xuân,
quân Trịnh nhanh chóng tan rã.
+ Tháng 7/1786, quân Tây Sơn tiến vào Thăng Long,
lật đổ chúa Trịnh, rồi giao lại chính quyền cho vua Lê.
+ Năm 1788, Nguyễn Huệ tiến quân ra Bắc lần thứ hai,
vua Lê Chiêu Thống bỏ trốn, chính quyền nhà Lê hoàn
toàn sụp đổ.

2.a. Đánh tan quân Xiêm xâm lược
Đọc thông tin ở mục 2a kết hợp quan sát Hình 7.3 Lược đồ trận Rạch GầmXoài Mút, thực hiện yêu cầu sau :
1. Quan sát lược đồ hình 7.3 và cho biết vì sao Nguyễn Huệ chọn khúc sông
từ Rạch Gầm đến Xoài Mút làm trận địa quyết chiến ?
2. Mô tả những nét chính (thời gian, người lãnh đạo, địa điểm, cách đánh,
kết quả) về trận Rạch Gầm-Xoài Mút trên lược đồ. Thắng lợi này có ý nghĩa
quan trọng như thế nào ?

Lược đồ trận Rạch Gầm-Xoài Mút

Tại sao Nguyễn Huệ chọn khúc sông Tiền từ Rạch
Gầm đến Xoài Mút làm trận địa quyết chiến
Trả lời:
Vị trí hiểm yếu: Đoạn Rạch Gầm đến Xoài Mút dài khoảng
6km, rộng hơn 1km, có chỗ gần 2km. Có nhiều cồn, cù lao,
hai bên bờ sông cây cối rậm rạp. Địa hình này thuận lợi để
giấu quân phục kích dành thế chủ động, bất ngờ tấn công
tiêu diệt quân giặc.

NGƯỜI ANH HÙNG ÁO VẢI NGUYỄN HUỆ

Thời gian
Người lãnh đạo
Địa điểm
Cách đánh

Kết quả

Thời gian

Ngày 19/1/1785

Người lãnh đạo

Nguyễn Huệ

Địa điểm

Trận địa quyết chiến ở Rạch Gầm – Xoài Mút (nay thuộc huyện Châu
Thành, tỉnh Tiền Giang)

Cách đánh

 Bố trí mai phục, nhử quân Xiêm vào trận địa, quân thủy-bộ cùng tiến
quân tiêu diệt quân Xiêm

Kết quả

Thắng lợi nhanh chóng.

2. Những thắng lợi tiêu biểu của phong trào Tây Sơn:
b. Chiến thắng quân xâm lược Xiêm (1785):
- Diễn biến:
+ Tháng 1/1785, Nguyễn Huệ đưa 2 vạn quân vào Gia
Định, bố trí mai phục trên sông Tiền, đoạn từ Rạch
Gầm tới Xoài Mút (Tiền Giang).
+ Sáng ngày 19/1/1785, quân Tây Sơn dụ quân Xiêm vào
trận địa mai phục, rồi đồng loạt tấn công vào đội hình
quân Xiêm.
- Kết quả: chỉ trong vòng một ngày, gần 4 vạn quân
Xiêm bị tiêu diệt. Quân Tây Sơn đã làm chủ được vùng
Gia Định.

Lật đổ chính
quyền họ Nguyễn

PHONG TRÀO
TÂY SƠN
Đánh tan
quân Xiêm
Lật đổ chính
quyền họ Trịnh
nhà Lê

Tháng 9/1773, nghĩa quân Tây
Sơn hạ thành Quy Nhơn
Giữa năm 1774, Tây Sơn mở rộng
vùng kiểm soát
Năm 1777 giết được chúa Nguyễn
1/ 1785, chiến thắng
Rạch Gầm – Xoài Mút
đánh tan quân Xiêm
Năm 1886, Tây Sơn lật đổ
chính quyền họ Trịnh
Từ cuối năm 1886-1888, Tây
Sơn ba lần ra Bắc, chính
quyền nhà Lê sụp đổ

2.b. Đại phá quân Thanh xâm lược 1789
HS đọc thông tin mục 2b kết hợp khai thác hình 7.4 và hình 7.5, hoạt động cá nhân trả
lời câu hỏi: Hãy mô tả trận đại phá quân Thanh xâm lược của quân Tây Sơn?

Tranh minh họa: Đạo quân của Quang Trung đánh đồn Ngọc Hồi

K
h
in

Tô
nS

ĩN

ại

gh
ị

Ng
h

iĐ
ốn
g

Đ
SƠN TÂY

Sầ
m

Ô
TUYÊN QUANG

TUYÊN QUANG

SƠN TÂY

Biện Sơn

TUYÊN QUANG

SƠN TÂY

TUYÊN QUANG

SƠN TÂY

TUYÊN QUANG

ĐÔ ĐỐC LỘC

ĐÔ
ĐỐC
TUY
ẾT

QUAN
G TRU
NG

BẢO

ĐÔ Đ
ỐC L
ONG

SƠN TÂY

ĐÔ
ĐỐ
C

-Hướng tiến công của đạo
quân Quang Trung
+TừTam Điệp,Quang Trung
chia quân làm 5 đạo :
-Đạo chủ lực do Quang
Trung chỉ huy tiến thẳng về
Thăng Long ;
-Đạo thứ hai và thứ ba
đánh vào Tây Nam Thăng
Long
-Đạo thứ tư tiến ra Hải
Dương ;
-Đạo thứ năm tiến lên Lạng
Giang chặn đường rút lui
của giặc.

b. Đại phá quân Thanh xâm lược
 
- Vua Lê Chiêu Thống “thế cùng lực kiệt” cầu cứu nhà Thanh, nhân cơ hội
này, Tôn Sĩ Nghị chỉ huy 29 vạn quân Thanh xâm lược nước ta.
- Quân Tây Sơn thực hiện kế sách “vườn không nhà trống” rút khỏi Thăng
Long, xây dựng tuyến phòng thủ Tam Điệp-Biện Sơn.
- Tháng 12-1788, Nguyễn Huệ lên ngôi hoàng đế, lấy niên hiệu là Quang
Trung, chỉ huy 5 đạo quân Tây Sơn tiến quân ra Thăng Long.
- Chỉ trong vòng 5 ngày (từ đêm 30 đến ngày mồng 5 Tết Kỷ Dậu), qua các
trận đánh lớn như: Hà Hồi, Ngọc Hồi, Đống Đa, quân Tây Sơn đã quét sạch
quân xâm lược, giải phóng đất nước.

2. Những thắng lợi tiêu biểu của phong trào Tây Sơn:
b. Quang Trung đại phá quân Thanh (năm 1789):
- Diễn biến:
+ Sau khi triệt hạ được các đồn tiền tiêu và đồn Hà Hồi
của quân Thanh, rạng sáng ngày mùng 5 tết Kỉ Dậu (tức
ngày 30/1/1789), vua Quang Trung dẫn đại quân công
phá đồn Ngọc Hồi (Hà Nội). Đồn Ngọc Hồi nhanh chóng
thất thủ.
+ Cùng lúc đó, cánh quân của đô đốc Long tấn công đồn
Đống Đa (Hà Nội).
- Kết quả: quân Thanh đại bại. Trưa ngày mùng 5 tết,
vua Quang Trung dẫn đại quân tiến vào thành Thăng
Long.

III. Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của phong trào Tây Sơn

1. Hãy cho biết nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của phong trào Tây Sơn.
2. Đánh giá vai trò của Nguyễn Huệ - Quang Trung trong phong trào Tây Sơn và lịch
sử dân tộc.

III. Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của phong trào Tây Sơn
- Nguyên nhân thắng lợi:
+ Tinh thần yêu nước, sự đồng lòng và ý chí chiến đấu dũng cảm của nhân dân ta.
+ Sự lãnh đạo tài tình, sáng suốt của Quang Trung-Nguyễn Huệ và bộ chỉ huy nghĩa quân.
- Ý nghĩa lịch sử
+ Lật đổ các chính quyền phong kiến Nguyễn, Trịnh, Lê xóa bỏ tình trạng chia cắt Đàng
Trong-Đàng Ngoài.
+ Đặt cơ sở cho việc khôi phục nền thống nhất quốc gia.
+ Đánh tan các cuộc xâm lược quân Xiêm, quân Thanh, bảo vệ vững chắc nền độc lập và
chủ quyền lãnh thổ của Tổ quốc.

3. Nguyên nhân thắng lợi và ý nghĩa lịch sử của phong trào
Tây Sơn:
Thảo luận nhóm (5p)
Vua Quang Trung đã có những đóng góp gì cho lịch sử
dân tộc ở TK XVIII?

6

20

30

5

50

4

40

3

80
70

2

60

1

10

QUAY

Câu 1: Ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ dựng cờ khởi nghĩa ở
đâu?

A. Tây Sơn thượng đạo
C. Quảng Nam.

B. Tây Sơn hạ đạo
D. Bình Thuận

QUAY VỀ

Câu 2: Ba anh em Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ, Nguyễn Lữ
dựng cờ khởi nghĩa lấy khẩu hiệu là?
A. Sống trong lao động chiến trong chiến
đấu.

B. Lấy của người giàu chia cho người nghèo

C. Tịch thu ruộng đất chia cho dân cầy.

D. Tịch thu ruộng đất địa chủ chống tô cao,
lãi nặng.

QUAY VỀ

Câu 3:  Từ năm 1776-1783, quân Tây Sơn mấy lần đánh vào Gia Định?

A. Bốn lần

B. Năm lần

C. Sáu lần

D. Bẩy lần

QUAY VỀ

Câu 4:  Nguyễn Huệ chọn địa điểm nào để làm trận địa quyết chiến với quân Xiêm?

A. Sông Gián Khẩu (sông Đáy)

B. Sông Bạch Đằng

C. Khúc sông Tiền đoạn từ Rạch Gầm
đến Xoài Mút
.

D. Sông Trường Giang

QUAY VỀ

Câu 5:  Nghĩa quân Tây Sơn dùng danh nghĩa gì khi tiến quân ra Bắc Hà đã nhận
được sự ủng hộ của nhân dân

A. Phù Lê diệt Nguyễn
C. Phù Nguyễn diệt Lê

B. Phù Lê diệt Trịnh
D. Phù Nguyễn diệt Trịnh

QUAY VỀ