GIÁO DỤC CÔNG DÂN 8

Bài 9
PHÒNG NGỪA TAI NẠN VŨ
KHÍ, CHÁY, NỔ VÀ CÁC CHẤT
ĐỘC HẠI

Giáo viên:

Mục tiêu bài học
• Kể được tên một số tai nạn vũ khí, cháy, nổ và chất độc hại; nhận diện được một
số nguy cơ dẫn đến tai nạn vũ khí, cháy, nổ và chất độc hại.
• Trình bày được hậu quả của tai nạn vũ khí, cháy, nổ và chất độc hại.
• Nêu được quy định cơ bản của pháp luật về phòng ngừa tai nạn vũ khí, cháy, nổ
và các chất độc hại.
• Nhận biết được trách nhiệm của công dân trong việc phòng ngừa tai nạn vũ khí,
cháy, nổ và các chất độc hại.
• Thực hiện được việc phòng ngừa tai nạn vũ khí, cháy, nổ và các chất độc hại.
• Nhắc nhở, tuyên truyền người thân, bạn bè chủ động phòng ngừa tai nạn vũ khí,
cháy, nổ và các chất độc hại.

Hoạt động 1

KHỞI ĐỘNG

Em hãy quan sát các hình ảnh dưới đây và cho biết
nếu cá nhân thực hiện sẽ dẫn đến nguy cơ gì.

Hoạt động 2

KHÁM
PHÁ

Nhiệm vụ 1:
Em hãy đọc các thông tin, trường hợp trong SGK tr. 55, 56 và trả lời câu hỏi:

•

Em hãy kể thêm một số một số tai nạn vũ khí,
cháy, nổ và các chất độc hại mà em biết.

•

Em có nhận xét như thế nào về tình trạng tai
nạn vũ khí, cháy, nổ và các chất độc hại trong
các thông tin này? Các vụ tai nạn này gây ra
thiệt hại như thế nào?

•

Theo em, hành vi, việc làm của anh A và bà B có
nguy cơ dẫn đến tai nạn cháy, nổ và các chất
độc hại không?

Kể thêm một số một số tai nạn vũ khí, cháy, nổ và các chất độc hại
- Một số tai nạn cháy, nổ:
+ Rà phá bom, mìn; cưa bom; chế tạo bom, mìn trái phép,…
+ Cháy do chập điện, các thiết bị điện bị quá tải.
+ Cháy, nổ do rò rỉ khí ga.
+ Cháy do nắng nóng kéo dài hoặc do sét đánh.
+ Đốt vàng mã không cẩn thận dẫn đến cháy.
- Một số tai nạn do vũ khí:
+ Chế tạo và sử dụng vũ khí tự chế.
+ Tàng trữ trái phép vũ khí trong nhà.
- Một số tai nạn do hóa chất độc hại:
+ Sử dụng thực phẩm có dấu hiệu ôi thiu, mốc, hỏng,…
+ Sử dụng phẩm màu, chất phụ gia không rõ nguồn gốc, xuất xứ trong
chế biến và bảo quản thực phẩm.
+ Sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật không đúng quy
định, vượt quá hàm lượng cho phép.

- Nhận xét: tình trạng tai nạn vũ khí, cháy, nổ và các chất
độc hại ở Việt Nam vẫn còn rất cao.
+ Từ năm 2017 - 2021, tuy số vụ cháy, nổ ở Việt Nam có sự
biến động theo xu hướng giảm, nhưng vẫn còn ở ngưỡng
cao và gây thiệt hại lớn về người và của; đổng thời cũng
ảnh hưởng xấu đến môi trường sinh thái.
+ Tình trạng tai nạn do hóa chất độc hại ngày càng diễn
biến phức tạp, gây ảnh hưởng nghiêm trọng và lâu dài đến
sức khỏe của các cá nhân và cộng đồng.
- Hậu quả của tai nạn cháy nổ, vũ khí, chất độc hại:
+ Ảnh hưởng đến sức khỏe, thậm chí là tính mạng của con
người.
+ Gây thiệt hại tài sản của các cá nhân, gia đình và xã hội;

Nhận xét hành vi của anh A và bà B
- Hành động của anh A có nguy cơ dẫn đến tai nạn cháy, nổ.
Vì: xăng dầu là chất dễ cháy, chỉ cần khoảng 5% hơi xăng
bay trong không khí là có thể bắt lửa, gây cháy, nổ. Do đó,
hành động: hút thuốc lá tại cây xăng và vứt lại điếu thuốc
đang cháy dở xuống đất gần hệ thống bơm xăng của trạm
sẽ tiềm ẩn rủi ro cháy rất cao.
- Hành động của bà B có thể dẫn đến tai nạn ngộ độc thực
phẩm. Vì: các loại thực phẩm ôi thiu, mốc, hỏng… chứa rất
nhiều vi khuẩn gây hại cho sức khỏe của con người.

Nhiệm vụ 2:
Em hãy đọc các thông tin, trường hợp trong SGK tr. 56-58
và thực hiện yêu cầu

• Em hãy nêu các quy định pháp luật khác
về phòng, chống tai nạn vũ khí, cháy, nổ và
các chất độc hại.
• Em có nhận xét như thế nào về hành vi của
bà C, anh V và anh A?

Thông tin 1.

Trích Luật Phòng cháy và chữa cháy năm 2001 sửa đổi, bổ sung
năm 2013
Điều 13. Các hành vi bị nghiêm cấm

Thông tin 2.

Trích Luật Quản lí vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ năm 2017
sửa đổi, bổ sung năm 2020
Điều 5. Các hành vi bị nghiêm cấm trong quản lí sử dụng vũ khí, vật liệu
nổ, tiền chất thuốc nổ và công cụ hỗ trợ
Trích Luật Bảo vệ môi trường năm 2020
Điều 6. Các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động bảo vệ rừng

Thông tin 3.

Trích Luật Hoá chất năm 2007
Điều 7. Các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động hoá chất

- Nhận xét hành vi của bà C: Hành vi dùng hóa chất độc
hại để tẩy trắng bì lợn của bà C đã vi phạm khoản 3 điều 7
Luật hóa chất năm 2007. Mặt khác, hành vi này có thể gây
nguy hại đến sức khỏe của người tiêu dùng. Đây là hành vi
đáng bị lên án và xử lí nghiêm theo quy định của pháp luật.
Nhận xét hành vi của anh T: Hành vi báo cháy giả của anh
T đã vi phạm khoản 4 điều 13 Luật phòng cháy và chữa
cháy năm 2001 sửa đổi, bổ sung năm 2013. Mặt khác, hành
vi này cũng gây tâm lí hoang mang cho người dân xung
quanh; gây lãng phí thời gian và công sức của lực lượng
phòng cháy, chữa cháy. Đây là hành vi đáng bị lên án và xử
lí nghiêm theo quy định của pháp luật.

Nhận xét hành vi của anh A: Hành vi của anh A đã vi phảm
khoản 2 điều 5 Luật quản lí vũ khí, vật liệu nổ và công cụ
hỗ trợ năm 2017 sửa đổi, bổ sung năm 2020. Mặt khác,
hành vi này cũng tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây: tai nạn cháy,
nổ; nguy hại đến tính mạng và tài sản của chính bản thân
anh A, cũng như mọi người xung quanh. Đây là hành vi
đáng bị lên án và xử lí nghiêm theo quy định của pháp luật.

Nhiệm vụ 3:
Em hãy đọc trường hợp sau và trả lời câu hỏi
Tại Trường Trung học cơ sở X, nhà trường kết hợp với
lực lượng công an của thành phố Y, tổ chức buổi tập
huấn “Kĩ năng thoát hiểm khi gặp tai nạn vũ khí, cháy, nổ
và các chất độc hại”. Anh O, cán bộ công an thành phố
Y, tuyên truyền, hướng dẫn, nói chuyện và giải đáp mọi
thắc mắc của học sinh. Trước khi kết thúc buổi tập huấn,
anh O đặt câu hỏi: “Là công dân, em có trách nhiệm gì
trong việc phòng ngừa tai nạn vũ khí, cháy, nổ và các
chất độc hại?”. Bạn A có ý kiến: “Công dân cần tìm hiểu
và thực hiện các quy định của pháp luật”. Bạn B tiếp lời:
“Thực hiện các quy định của pháp luật là cần thiết. Tuy
nhiên, chúng ta cần tự trang bị các kĩ năng để xử lí khi
gặp tai nạn”. Diễn giả đáp: “Các ý kiến trên đúng nhưng
chưa đủ. Chúng ta cần thể hiện trách nhiệm một cách
phù hợp với điều kiện, hoàn cảnh”.

– Em có nhận xét như thế nào
đối với ý kiến của các bạn
trong trường hợp trên?
– Theo em, công dân có trách
nhiệm gì trong việc phòng
ngừa tai nạn vũ khí, cháy, nổ
và các chất độc hại?

+ Ý kiến của các bạn A và B trong trường hợp trên là đúng.
+ Vì: phòng chống tai nạn vũ khí, cháy nổ và chất độc hại
là trách nhiệm và nghĩa vụ của mọi công dân; để bảo vệ
bản thân mình tốt hơn, mỗi công dân nên tự trang bị thêm
cho mình những kiến thức và kĩ năng đúng đắn, khoa học
để phòng ngừa hoặc ứng phó khi xảy ra các tai nạn cháy
nổ, vũ khí, ngộ độc thực phẩm.

Nhiệm vụ 4:
Em hãy đọc các trường hợp trong SGK tr. 59,60 và trả lời câu hỏi

Trường hợp 1:
Anh T sinh ra và lớn lên tại thôn X, xã P, nơi từng là cứ địa
quan trọng trong chiến tranh, nên còn sót lại nhiều loại bom,
mìn, vật nổ nằm trong lòng đất. Một lần, anh T thấy anh K
đang thực hiện rà tìm và phát hiện có bom. Ngay sau đó, anh
T đã hướng dẫn anh K rằng tất cả các loại bom, mìn, vật nổ
còn sót lại đều rất nguy hiểm, có thể gây nổ khi bị tác động
hoặc có thể tự nổ do nguyên nhân cơ học, lí học hay hoá
học. Vì vậy, anh K phải báo ngay cho chính quyền địa
phương, không được tự ý đào, khuân vác, cưa, đục hoặc
tháo chốt. Anh K đồng ý và thực hiện theo lời anh T.

Anh T và anh K đã thực
hiện việc phòng ngừa
tai nạn vũ khí, cháy, nổ,
như thế nào?

Trường hợp 2:
Anh D đã thực hiện
Ban Quản lí chung cư P tổ chức buổi sinh hoạt chuyên
đề “Trách nhiệm của gia đình trong việc bảo đảm an
toàn phòng cháy, chữa cháy” cho người dân. Anh D
chia sẻ, bản thân và gia đình đã tự trang bị thiết bị báo
cháy, búa thoát hiểm, bình chữa

cháy, chăn chữa

cháy, mặt nạ chống khí, thang dây thoát hiểm. Ngoài
ra, gia đình anh D cũng đã tự trang bị kiến thức thoát
nạn, thoát hiểm trong đám cháy. Người dân chung cư
P vỗ tay lớn với câu trả lời của anh D. Vì kĩ năng đó
cần thiết, hữu ích.

việc phòng ngừa tai
nạn

phòng

chữa cháy tại

cháy
gia

đình như thế nào?

Trường hợp 3:
Gia đình bạn B có kinh doanh quán cơm tại thành phố H.

Gia đình bạn B thực

Một hôm, bà M là hàng xóm của gia đình B sang chơi và

hiện việc phòng ngừa

chia sẻ rằng đã sử dụng hoá chất để cơm nở ra nhiều

tai nạn các chất độc hại

hơn vì muốn việc kinh doanh quán cơm có lợi nhuận cao.

như thế nào?

Thậm chí, bà M còn chỉ từng công đoạn vo gạo, nấu cơm
làm cơm trắng dẻo, thơm và nở cũng như địa chỉ để mua
hoá chất cho gia đình bạn B. Gia đình bạn B kiên quyết từ
chối, cho rằng đây là hành vi vi phạm pháp luật, có thể
gây ngộ độc thực phẩm, cũng như cần phải phổ biến
thông tin này để nhiều người biết và tránh xa.

Trường hợp 4:
Là học sinh, em có thể
làm gì để nhắc nhở
người thân, bạn bè chủ
động phòng ngừa tai
nạn vũ khí, cháy, nổ và
các chất độc hại?

Trước kì nghỉ tết Nguyên đán, Trường Trung học cơ
sở X đã tổ chức sinh hoạt, tuyên truyền cho học sinh
về đảm bảo an ninh, trật tự trong dịp Tết, cũng như giữ
an toàn và hạnh phúc cho mọi người. Hưởng ứng
hoạt động của nhà trường, bạn A là học sinh lớp 8B
đã thực hiện vận động, nhắc nhở người thân, bạn bè
chủ động phòng ngừa tai nạn vũ khí, cháy, nổ và các
chất độc hại. Việc làm với ý nghĩa hướng đến một
năm mới vui vẻ, lành mạnh, an toàn và tiết kiệm của
bạn A đã lan toả được đến nhiều người.

TỔNG KẾT
– Một số tai nạn vũ khí, cháy, nổ và các chất độc hại: bom, mìn nổ, bình ga nổ,
nhiễm chất phóng xạ, chất độc da cam, thuốc bảo vệ thực vật, thuỷ ngân,…
– Nguy cơ dẫn đến tai nạn vũ khí, cháy, nổ và các chất độc hại:
+ Vũ khí: Cưa bom mìn, sử dụng vũ khí tự chế,…
+ Cháy, nổ: Để các đồ dễ bắt lửa sát các đồ tạo nhiệt, chập điện, sử dụng chất nổ
trái phép, chất phóng xạ,…
+ Ngộ độc thực phẩm: Sử dụng chất bảo quản, chất phụ gia thực phẩm; kim loại
nặng lẫn trong thực phẩm; thực phẩm bị nấm mốc, ôi thiu;…
– Tai nạn vũ khí, cháy, nổ và các chất độc hại để lại hậu quả: Ảnh hưởng đến sức
khoẻ; thiệt hại tài sản gia đình, cá nhân, xã hội; ô nhiễm môi trường; chết người;…

– Quy định cơ bản của pháp luật về phòng ngừa tai nạn vũ khí, cháy, nổ và
các chất độc hại:
+ Cấm tàng trữ, vận chuyển, mua bán, sử dụng trái phép các loại vũ khí, các chất
nổ, chất cháy, chất phóng xạ và chất độc hại.
+ Chỉ những cơ quan, tổ chức, cá nhân được Nhà nước giao nhiệm vụ và cho
phép mới được giữ, chuyên chở và sử dụng vũ khí, chất cháy, chất phóng xạ,
chất độc hại.
+ Cơ quan, tổ chức, cá nhân có trách nhiệm bảo quản, chuyên chở và sử dụng vũ
khí, cháy, nổ, chất phóng xạ, chất độc hại phải được huấn luyện về chuyên môn,
có đủ phương tiện cần thiết và luôn tuân thủ quy định về an toàn.

– Trách nhiệm của công dân trong việc phòng ngừa tai nạn vũ khí, cháy, nổ và các chất độc hại:
+ Tự giác tìm hiểu và thực hiện nghiêm chỉnh các quy định về phòng ngừa tai nạn vũ khí, cháy, nổ và các
chất độc hại.
+ Tuyên truyền, vận động bạn bè và mọi người xung quanh thực hiện tốt các quy định.
+ Tố cáo những hành vi vi phạm hoặc xúi giục người khác vi phạm các quy định trên.
– Thực hiện các biện pháp phòng ngừa tai nạn vũ khí, cháy, nổ và các chất độc hại:
+ Đối với tai nạn bom, mìn: Không cưa, đục, mở, tháo chốt.
+ Đối với tai nạn phòng cháy, chữa cháy: Trang bị các phương tiện chữa cháy, kiểm tra, khắc phục kịp
thời nguy cơ cháy, nổ.
+ Đối với tai nạn ngộ độc thực phẩm: Thực hiện việc ăn chín, uống sôi, vệ sinh sạch sẽ, không sử dụng
phẩm màu, hoá chất, phụ gia độc hại trong bảo quản, sản xuất và chế biến thực phẩm.
– Học sinh phải tích cực phòng ngừa và chủ động nhắc nhở, tuyên truyền người thân, bạn bè chủ động
phòng ngừa tai nạn vũ khí, cháy, nổ và các chất độc hại.

Hoạt động 3

LUYỆN
TẬP

Nhiệm vụ 1:
Em hãy đưa ra quan điểm đối với các ý kiến sau:

a) Sử dụng
hoá chất để
bảo quản, chế
biến
thực
phẩm là điều
bình thường.

b) Tai nạn vũ
khí, cháy, nổ
và các chất
độc hại chỉ
ảnh hưởng
đến
môi
trường.

c) Vũ khí và
các chất độc
hại
được
phép tàng trữ,
vận chuyển,
buôn bán.

d) Học sinh nên
tự giác tìm hiểu
và thực hiện
pháp luật về
phòng ngừa tai
nạn vũ khí,
cháy, nổ và các
chất độc hại.

Nhiệm vụ 2:
Em hãy đọc các hành vi dưới đây và thực hiện yêu cầu:
– Em hãy nhận diện nguy cơ của các hành vi sau.
– Em hãy phân tích hậu quả có thể xảy ra của từng hành vi.
Bác K sử dụng phẩm
màu không nằm
trong danh mục của
Bộ Y tế trong chế
biến thực phẩm.

Anh T hút thuốc lá
tại trạm xăng dầu

a.

b.
Chị M tiêm hoá chất
độc hại vào cá, tôm
để bán nhằm tăng
lợi nhuận.

c.

d.
Công ti P có hành
vi xả chất thải
chưa qua xử lí ra
môi trường.

Nhiệm vụ 3: Em hãy kể những nguy cơ có thể gây tai nạn
cháy, nổ và các chất độc hại có trong gia đình em. Cho
biết bản thân em cần làm gì để góp phần phòng ngừa tai
nạn vũ khí, cháy, nổ và các chất độc hại.

Nhiệm vụ 4:
Em hãy đọc trường hợp sau và thực hiện yêu cầu
Trước khi đi công tác, bố mẹ gọi bạn N và
em T vào dặn dò: “Bố mẹ đi công tác một

– Nếu là bạn N và em T, hãy cho biết em
thực hiện như thế nào để phòng ngừa tai

tuần, anh em con ở nhà nhớ tự chăm sóc lẫn

nạn cháy, nổ và các chất độc hại.

nhau. Quan trọng là phải bảo đảm

– Cho biết bạn N nên nhắc nhở em trai là

không

được để xảy ra cháy, nổ và ngộ độc thực

em T như thế nào để chủ động phòng

phẩm nhé!” Thực hiện lời dặn của bố mẹ,

ngừa tai nạn cháy, nổ và các chất độc hại.

bạn N khoá bình ga sau khi nấu ăn xong, tắt
điện trước khi ra khỏi nhà. Đặc biệt, bạn N
còn dặn em trai khi nấu ăn phải sử dụng các
loại thực phẩm sạch, có nguồn gốc rõ ràng.

Nhiệm vụ 5:
Em hãy đọc các tình huống sau và trả lời câu hỏi

Tình huống 1:
Gần ngày tết Nguyên đán, bạn G được người anh họ
cho một bánh pháo để đốt. Bạn G nói với bạn K: “Tớ
với cậu đốt pháo cho vui đi!”. Nghe xong, bạn K liền
– Hành vi tàng trữ, đốt pháo có nguy
cơ gây tai nạn không? Vì sao?
– Nếu bạn G thực hiện hành vi đốt
pháo thì có thể dẫn đến những hậu
quả gì?
– Em có lời khuyên như thế nào đối
với bạn G?

đáp: “Pháp luật đã cấm đốt pháo rồi mà, chúng mình
đốt pháo là vi phạm pháp luật đấy!”. Bạn G đáp: “Sao
cậu máy móc thế? Ngày Tết cũng phải có tiếng nổ cho
vui nhà vui xóm chứ!”. Lúc này, bạn K nhấn mạnh,
đáp: “Không nên G ạ!”. Cả hai tranh luận qua lại vì ý
kiến trái ngược nhau.

Tình huống 2:
Vào kì nghỉ hè, bạn T và bạn H rủ

– Theo em, nếu bạn T và bạn H làm súng

nhau dùng ná đi bắn chim. Thế

tự chế để bắn chim có vi phạm các quy

nhưng, mấy ngày trôi qua, cả hai

định của pháp luật không? Vì sao?

vẫn chưa đạt được kết quả gì. Thấy
vậy, bạn T bảo: “Hay mình học
cách làm súng tự chế thay cho ná
để bắn chim”. Bạn H nói: “Không T
ơi, làm như vậy nguy hiểm và dễ
xảy ra tai nạn lắm!”.

– Em có tán thành ý kiến của bạn H
không? Vì sao?

Hoạt động
4

VẬN
DỤNG

1. Em hãy thiết kế tờ gấp có nội dung quy định cơ bản của pháp
luật về phòng ngừa tai nạn vũ khí, cháy, nổ và các chất độc hại
để tuyên truyền cho các bạn học sinh trong trường của mình.

2. Em hãy làm việc nhóm để xây dựng một tiểu phẩm và sắm vai
trước lớp với nội dung nhắc nhở người thân, bạn bè chủ động
phòng ngừa tai nạn vũ khí, cháy, nổ và các chất độc hại.

Tạm biệt và hẹn gặp lại các em
ở bài học tiếp theo.